
Kasım 2026'da güncellendi
Stagflasyon, yüksek enflasyon ile zayıf büyümenin aynı anda yaşanmasıdır; genellikle buna artan işsizlik de eşlik eder. Ekonomi yavaşlarken fiyatlar tırmandığında bu kelime yeniden gündeme gelir. Bu rehber stagflasyonun ne anlama geldiğini ve nedenlerini açıklıyor. Ardından birincil verilerden yola çıkarak hisselerin, altının, para birimlerinin ve devlet tahvillerinin 1970'lerde ve 2022'de ne yaptığını ortaya koyuyor. Geçmişi anlatır ve hiçbir tahminde bulunmaz.
Stagflasyon nedir?
Stagflasyon, yüksek enflasyonun zayıf ya da düşen ekonomik büyüme ve artan işsizlikle bir arada görüldüğü bir dönemdir. Olağandışıdır, çünkü ekonomi yavaşladığında fiyatlar normalde daha yavaş artar.
Stagflasyonun anlamı kelimenin kendisinde saklıdır: durgunluk (stagnation) artı enflasyon. Terim genellikle Birleşik Krallık'lı politikacı Iain Macleod'a atfedilir. Macleod, 17 Kasım 1965'te Avam Kamarası'nda milletvekillerine şöyle dedi: “bir tür ‘stagflation’ durumu içindeyiz”. On yıl sonra kelime bütün bir dönemi tanımlıyordu: ABD'de Fed'in kendi tarihçesi 1970'leri stagflasyon çağı olarak adlandırır.
Katı bir versiyonu ve gevşek bir versiyonu vardır. Katı versiyon üç unsurun aynı anda bulunmasını gerektirir: yüksek enflasyon, duraksayan üretim ve artan işsizlik. Manşetlerde yaygın olan gevşek versiyon ise yalnızca “enflasyon yüksek ve büyüme zayıf” anlamına gelir. Belirli bir yılın stagflasyon sayılıp sayılmadığı tartışılırken bu fark önemlidir.
Stagflasyona ne yol açar?
Ekonomide stagflasyon genellikle, çoğu zaman birlikte etki eden birkaç nedene bağlanır:
- Arz şokları. Enerji gibi her işletmenin kullandığı bir şeyin maliyetindeki ani bir sıçrama, fiyatları yükseltir ve üretimi aynı anda azaltır. 1973-1974 petrol ambargosu sırasında petrol fiyatı neredeyse dört katına çıktı; varil başına $2,90'dan Ocak 1974'e kadar $11,65'a yükseldi. İkinci şokta petrol fiyatları Nisan 1979 ile Nisan 1980 arasında iki katından fazla arttı.
- Ücretlere yansıyan maliyet enflasyonu. Çalışanlar ve firmalar fiyatların artmaya devam etmesini beklediğinde ücret talepleri ve fiyat artışları birbirini kovalar; talep zayıflarken bile enflasyonu kırmak zorlaşır.
- Çok uzun süre fazla gevşek kalan politika. Enflasyon birikirken faiz oranları düşük kalırsa beklentiler yukarı kayabilir. Bunları daha sonra yeniden aşağı çekmek genellikle bir yavaşlama demektir.
- Karşıtı: olağan talep kaynaklı enflasyon. Burada güçlü büyüme ve yükselen fiyatlar birlikte gider, çünkü harcamalar ekonominin üretebileceğini aşar. Stagflasyon ise fiyatlar yükselirken üretimin yükselmediği sıkıntılı durumdur.
Petrol fiyatlarından ücret verilerine kadar bu güçleri okumak şunun bir parçasıdır: temel analiz, yani fiyatların arkasındaki ekonomiyi inceleyen yaklaşım.
Tarihte stagflasyon: 1970'ler ve 2022
En bilinen stagflasyon örneği, iki dalga hâlinde yaşanan 1970'lerdir: 1973-1975 ve 1979-1980. Tablo, her biri için enflasyon zirvelerini büyüme ve istihdam verilerinin yanına koyar ve kelimenin manşetlere döndüğü yıl olan 2022'yi de ekler.
Dönem | Enflasyon zirvesi | Büyüme | İşsizlik (ABD) |
|---|---|---|---|
1973-1975 | Birleşik Krallık: RPI Ağustos 1975'te %26,9. ABD: TÜFE (CPI) Aralık 1974'te %12,1. | ABD resesyonu Kasım 1973'ten Mart 1975'e (NBER). Birleşik Krallık reel GSYH'si dokuz çeyreğin altısında düştü (1973'ün 3. çeyreği ile 1975'in 3. çeyreği arası). | |
1979-1980 | Birleşik Krallık: RPI Mayıs 1980'de %21,9. ABD: TÜFE Mart 1980'de %14,6, dönemin zirvesi. | ABD resesyonu Ocak-Temmuz 1980. Birleşik Krallık reel GSYH'si art arda beş çeyrek düştü, 1980'in 1. çeyreği ile 1981'in 1. çeyreği arası. | |
2022 | Birleşik Krallık: TÜFE Ekim 2022'de %11,1. ABD: TÜFE Haziran 2022'ye kadarki 12 ayda %9,1, Kasım 1981'den bu yana en büyük artış. | NBER tarafından tarihlendirilmiş bir resesyon yok. İlk tahminler düşüş gösterdi, sonradan revize edildi (aşağıya bakın). | En düşük %3,5 (Temmuz, Eylül ve Aralık 2022) |
Nasıl okunur. Birleşik Krallık rakamları ONS'nin 12 aylık oranlarıdır. 1970'lere ait ABD TÜFE rakamları, FRED'deki mevsimsellikten arındırılmış endeksin 12 aylık değişimleridir; 2022 rakamı ise BLS'nin manşet oranıdır. Fed'in tarihçesi Mart 1980 zirvesini şöyle verir: “yüzde 15'e yakın”.
2022 stagflasyon muydu? Tartışmalı. Enflasyon tarafı açık. Büyüme tarafı revizyonlarla değişti. Temmuz 2022'de ilk ABD tahmini, reel GSYH'nin birinci çeyrekteki %1,6'lık düşüşün ardından ikinci çeyrekte yıllık %0,9 oranında düştüğünü gösterdi. Bugünkü rakamlar ise birinci çeyrekte %1,0 düşüş ve ikinci çeyrekte %0,6 büyüme gösteriyor. Birleşik Krallık'ta Temmuz-Eylül 2022 için ilk tahmin %0,2'lik bir düşüş gösterdi; güncel seri ise %0,1 büyüme gösteriyor. ABD'de işsizlik düşük kaldı. Katı tanıma göre 2022'de yüksek enflasyon ve bir büyüme korkusu vardı, ama stagflasyonun tüm unsurları yoktu. Gevşek tanıma göre ise birçok yorumcu kelimeyi yine de kullandı.
Stagflasyon hisseler, altın ve para birimleri için ne anlama geldi
Çoğu açıklama “altın genellikle iyi performans gösterir” noktasında durur. Aşağıdaki tablo, birincil verilerden yola çıkarak her varlığın her dönemde gerçekte ne yaptığını kaydeder. Bu tarihtir; herhangi bir varlığın bundan sonra ne yapacağına dair bir rehber değildir.
Dönem | Hisseler | Altın (US$/ons) | Para birimleri | Devlet tahvilleri (10 yıllık getiriler) |
|---|---|---|---|---|
1973-1975 | S&P 500 %48,2 düştü (11 Oca 1973 ile 3 Eki 1974 arası). Birleşik Krallık hisse fiyatları %70,2 düştü (Ağu 1972 ile Ara 1974 arası, aylık). | %353 yükseldi (Ağu 1971 ile Kas 1974 arası) ve US$184'e ulaştı; ardından Ağu 1976'ya kadar %43 düşerek US$104'e indi (aylık). | Sterlin Oca 1973'te US$2,36, Ara 1974'te US$2,33, ardından Eki 1976'ya kadar US$1,64'e geriledi. Doların başlıca para birimlerine karşı değeri aşağı yukarı yatay (endeks Mar 1973'te 100, Ara 1974'te 101,5). | ABD: %6,46'dan (Oca 1973) %8,04'e (Ağu 1974). Birleşik Krallık: %9,17'den (Oca 1973) %16,32'ye (Ara 1974). |
1979-1980 | S&P 500 %17,1 düştü (13 Şub ile 27 Mar 1980 arası). Birleşik Krallık hisse fiyatları %15,7 düştü (Nis ile Kas 1979 arası, aylık), ardından 1980 boyunca yükseldi. | %541 yükseldi (Ağu 1976 ile 1980 arası) ve US$667'ye çıktı; ardından Haz 1982'ye kadar %52 düşerek US$318'e indi (aylık). | Sterlin US$2,20'den (Ara 1979) US$2,42'ye (Eki 1980) yükseldi, ardından Eyl 1981'e kadar US$1,81'e düştü. Doların başlıca para birimlerine karşı değeri %54,8 yükseldi (Tem 1980'deki dipten Mar 1985'e). | ABD: %10,39'dan (Ara 1979) %12,75'e (Mar 1980); günlük zirve 30 Eyl 1981'de %15,84. Birleşik Krallık: Eki 1981'de %16,34. |
2022 | S&P 500 %25,4 düştü (3 Oca ile 12 Eki 2022 arası). Birleşik Krallık hisse fiyatları %7,8 düştü (Nis ile Eki 2022 arası, aylık) ve yılı Ara 2021'in %2,5 üzerinde kapattı. | 2022 sonunda US$1.814, dolar bazında %0,4 artış. Sterlin bazında £1.501, %12,5 artış. | Sterlin 26 Eyl 2022'de US$1,0703'e düştü, 3 Ocak'ın %20,5 altına. Geniş dolar endeksi yıl boyunca %5,2 yükseldi, 26 Eyl'de ise %11,3 daha yüksek bir zirve görmüştü. | ABD: %1,63'ten (3 Oca) %4,25'e (24 Eki), yıl sonunda %3,88. Birleşik Krallık: %1,21'den (Oca) %4,11'e (Eki); İngiltere Merkez Bankası (Bank of England) 28 Eyl'de gilt (İngiliz devlet tahvili) piyasasına müdahale etti. |
Nasıl okunur. S&P 500 düşüşleri, temettüler hariç fiyat endeksinin zirveden dibe günlük kapanışlarıdır; kaynak: Standard & Poor's verilerine dayanan S&P 500 boğa ve ayı piyasası tabloları. Birleşik Krallık hisse fiyatları OECD'nin aylık ortalama endeksidir; bu endeks en kötü günleri yumuşattığı için Birleşik Krallık düşüşleri günlük verilerin göstereceğinden daha küçük görünür. 1970'lerdeki altın hareketleri, LBMA Gold Price PM'in aylık ortalamalarına dayanan World Gold Council tablolarından alınmıştır; 2022 seviyeleri yıl sonu LBMA fiyatlarıdır. Sterlin ve dolar rakamları 1970'ler için aylık ortalamalar, 2022 için New York'taki günlük öğle kurlarıdır. Getiriler, bir tarih verilmedikçe aylık ortalamalardır.
Tablo, üzerine bir şey eklemeden şunları gösteriyor:
- Hisseler her dönemde, çok farklı oranlarda düştü: S&P 500 için %17,1 ile %48,2 arasında.
- Altın 1970'lerin her iki dalgasında da dolar bazında güçlü biçimde yükseldi, ardından ikinci dalga bittiğinde yaklaşık yarı yarıya düştü. 2022'de yılı dolar bazında neredeyse değişmeden, ama sterlin bazında daha yüksek kapattı, çünkü sterlin dolara karşı değer kaybetti.
- Para birimleri tek bir örüntü izlemedi. Sterlin 1974 boyunca dayandı, 1975 ve 1976'da geriledi, 1979-1980'de yükseldi ve Eylül 2022'de dip yaptı. Dolar ilk dalgada aşağı yukarı yatay seyretti ve 1980'den sonra ABD faizleri tırmanırken güçlü biçimde yükseldi.
- Devlet tahvili getirileri her dönemde yükseldi; bu da tahvil fiyatlarının düştüğü anlamına gelir, çünkü bir tahvilin fiyatı getirisinin tersi yönde hareket eder.
Üç dönem bir örüntü oluşturmaz. Her birinin kendi nedeni ve kendi politika yanıtı vardı ve burada hiçbir şey bir sonraki dönemin ne yapacağını söylemez.
Ouinex'te. Trader'lar forex, borsa endeksleri ve emtialarda, dayanak varlığa sahip olmadan CFD'ler aracılığıyla spekülasyon yapabilir. Forex, borsa endeksleri ve emtialarda sıfır komisyon: spread ödersiniz. Kripto vadesiz kontratlarda ücret %0,045, hisse türevlerinde %0,3'tür. Bkz. Ouinex'in forex, endeksler ve emtialarda nasıl ücret aldığı. CFD işlemleri kayıp riski içerir. Kaldıraç hem kazançları hem kayıpları büyütür ve geçmiş piyasa davranışı gelecekteki sonuçları öngörmez.
Stagflasyon, resesyon ve olağan enflasyon
Üçü kolayca karıştırılır. Fark, büyümenin, fiyatların ve istihdamın birlikte nasıl hareket ettiğindedir.
Büyüme | Fiyatlar | İstihdam | |
|---|---|---|---|
Stagflasyon | Zayıf ya da düşüyor | Hızla yükseliyor | İşsizlik artıyor |
Resesyon | Aylarca süren, geniş tabanlı düşüş | Genellikle daha yavaş yükseliyor | İşsizlik artıyor |
Olağan (talep kaynaklı) enflasyon | Güçlü | Yükseliyor | İşsizlik düşük ya da azalıyor |
Resesyon stagflasyon olmadan da yaşanabilir ve 1970'ler ikisinin örtüşebileceğini gösterir. “Resesyon nedir ve piyasalar nasıl davranır” rehberimiz büyüme tarafını daha ayrıntılı ele alıyor. Tahvil piyasaları başka bir açı sunar: “Getiri eğrisi nasıl işler” rehberi, kısa ve uzun vadeli getiriler arasındaki farkın neden yavaşlayan büyümenin bir işareti olarak izlendiğini açıklıyor.
Stagflasyon merkez bankalarını çıkmaza sokar. Faiz oranlarını artırmak enflasyonla mücadele eder, ama yavaşlamayı derinleştirebilir; faizleri düşürmek büyümeyi destekler, ama enflasyonun sürmesine izin verme riski taşır. 1980 civarında Fed ilk yolu seçti, ABD 10 yıllık getirileri de tablodaki zirvelere ulaştı.
SSS: stagflasyon hakkındaki sorular
Stagflasyon ne demektir?
Stagflasyon, yüksek enflasyonun zayıf ya da düşen büyüme ve artan işsizlikle aynı anda yaşanması demektir. Kelime “stagnation” (durgunluk) ve “inflation” (enflasyon) sözcüklerini birleştirir. Olağandışıdır, çünkü bir ekonomi yavaşladığında fiyatlar normalde daha yavaş artar. En bilinen örnek, petrol şoklarının üretim düşerken fiyatları yukarı ittiği 1970'lerdir.
Birleşik Krallık stagflasyonda mı?
ONS'nin üç yayınını okuyun. Aylık TÜFE, enflasyonun yüksek olup olmadığını gösterir. Her çeyrekten yaklaşık altı hafta sonra ilk tahmini yayımlanan çeyreklik GSYH, üretimin duraksayıp duraksamadığını ya da düşüp düşmediğini gösterir. Aylık işgücü piyasası yayını, işsizliğin artıp artmadığını gösterir. Katı anlamda stagflasyon üçünün aynı anda olmasını gerektirir; ilk GSYH tahminleri çoğu zaman revize edilir.
Stagflasyona bir örnek nedir?
En net örnek 1970'lerdir. Birleşik Krallık'ta RPI enflasyonu Ağustos 1975'te %26,9'a ulaşırken reel GSYH dokuz çeyreğin altısında düştü. ABD'de Kasım 1973'ten Mart 1975'e kadar bir resesyon yaşandı ve işsizlik %4,9'dan %9,0'a çıkarken enflasyon %12'yi geçti.
Stagflasyon resesyondan nasıl farklıdır?
Resesyon üretimle ilgilidir: ekonomik faaliyette birkaç aydan uzun süren geniş tabanlı bir düşüştür ve bu süreçte fiyatlar genellikle daha yavaş artar. Stagflasyon ise zayıf büyümeye yüksek enflasyonu ekler. Dolayısıyla resesyon stagflasyon olmadan yaşanabilir, ama katı anlamda stagflasyon genellikle bir resesyonu ya da ona yakın bir durumu içerir.
Stagflasyon merkez bankaları için neden zordur?
Olağan araçları ters yönlere çeker. Daha yüksek faiz oranları enflasyonla mücadele eder, ama ekonomiyi daha da yavaşlatır. Daha düşük faizler büyümeyi ve istihdamı destekler, ama enflasyonun sürmesine izin verebilir. 1970'lerde ve 1980'lerin başında yüksek enflasyon ancak faiz oranları sert biçimde yükseldikten ve işsizlik tırmandıktan sonra düşürülebildi.
Sonuç
Stagflasyon, yüksek enflasyonun zayıf büyüme ve artan işsizlikle bir arada görülmesidir. Nadirdir, çünkü bir ekonomi yavaşladığında fiyatlar genellikle soğur; en bilinen örnekleri petrol şoklarının ardından yaşandı. 1973-1975, 1979-1980 ve 2022 kaydı varlığa göre karışıktır. Hisseler her dönemde düştü; S&P 500 için %17 ile %48 arasında. Altın 1970'lerde dolar bazında güçlü biçimde yükseldi, ardından yaklaşık yarı yarıya düştü; 2022'de ise yılı dolar bazında neredeyse yatay, sterlin bazında daha yüksek kapattı. Para birimleri tek bir örüntü izlemedi ve devlet tahvili getirileri her seferinde yükseldi. 2022'nin stagflasyon sayılıp sayılmayacağı hâlâ tartışmalıdır, çünkü büyüme rakamları yukarı yönlü revize edildi. Bu kayıt geçmişi anlatır ve bir tahmin değildir. Bu piyasaları takip ediyorsanız, Ouinex'te bu piyasalarda bugün işlem yapmanın maliyetine bakın.
Kaldıraçlı ürünlerle işlem yapmak yüksek kayıp riski taşır.
Kaynaklar
- Hansard, House of Commons: Economic Affairs, 17 Kasım 1965 (Iain Macleod)
- Federal Reserve History: The Great Inflation (Michael Bryan, 2013)
- Federal Reserve History: Oil Shock of 1973-74 (Michael Corbett, 2013)
- Federal Reserve History: Oil Shock of 1978-79 (Laurel Graefe, 2013)
- ONS: RPI All Items, 12 aylık yüzde değişim, CZBH serisi (21 Ekim 2026 yayını)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Consumer Price Index for All Urban Consumers, All Items, mevsimsellikten arındırılmış (CPIAUCSL; kaynak BLS)
- ONS: CPI annual rate, all items, D7G7 serisi (21 Ekim 2026 yayını)
- US Bureau of Labor Statistics, The Economics Daily: Consumer prices up 9.1 percent over the year ended June 2022 (18 Temmuz 2022)
- NBER: US Business Cycle Expansions and Contractions (son güncelleme 14 Mart 2023)
- ONS: Gross Domestic Product, quarter on quarter growth, chained volume measures, seasonally adjusted, IHYQ serisi (30 Eylül 2026 yayını)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Unemployment Rate (UNRATE, aylık; kaynak BLS)
- US Bureau of Economic Analysis: Gross Domestic Product, Second Quarter 2022 (Advance Estimate), 28 Temmuz 2022
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Real Gross Domestic Product, percent change from preceding period, seasonally adjusted annual rate (A191RL1Q225SBEA; kaynak BEA)
- ONS: GDP first quarterly estimate, UK: July to September 2022 (11 Kasım 2022)
- Yardeni Research: Stock Market Historical Tables, Bull and Bear Markets (28 Ekim 2022; S&P 500 verileri Standard & Poor's ve Haver Analytics'ten)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Financial Market: Share Prices for United Kingdom (OECD Main Economic Indicators, aylık)
- World Gold Council: What's a bear case for gold: A historical perspective (10 Temmuz 2025; Tablo 1, ABD doları cinsinden aylık LBMA Gold Price PM)
- World Gold Council: What's a bear case for gold, Ek (her geri çekilme için fiyat seviyeleri)
- World Gold Council: Gold Market Commentary, December 2022 (9 Ocak 2023; LBMA Gold Price PM, 31 Aralık 2022)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: US Dollars to UK Pound Sterling Spot Exchange Rate (EXUSUK, aylık; kaynak Federal Reserve Board)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Nominal Major Currencies US Dollar Index (TWEXMMTH, aylık, Mart 1973 = 100; yayımı durduruldu)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: US Dollars to UK Pound Sterling Spot Exchange Rate (DEXUSUK, New York'ta günlük öğle alış kurları)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Nominal Broad US Dollar Index (DTWEXBGS, günlük; kaynak Federal Reserve Board)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Market Yield on US Treasury Securities at 10-Year Constant Maturity (GS10, aylık)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Market Yield on US Treasury Securities at 10-Year Constant Maturity (DGS10, günlük)
- FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Long-Term Government Bond Yields, 10-year, United Kingdom (IRLTLT01GBM156N, aylık; kaynak OECD)
- Bank of England: Bank of England announces gilt market operation (28 Eylül 2022)



