What Is a Recession, and How Do Markets Usually Behave? — Ouinex Academy cover

Resesyon Nedir ve Piyasalar Resesyonda Genellikle Nasıl Davranır?

Güncellendi Kasım 2026

Kasım 2026'da güncellendi

Resesyon nedir? Ekonomik faaliyette birkaç aydan uzun süren ve üretimde, istihdamda ve gelirlerde birlikte hissedilen geniş çaplı bir düşüştür. Bu rehber Birleşik Krallık ve ABD tanımlarını verir; bir resesyonun nasıl ölçüldüğünü ve tarihlendirildiğini açıklar. Ardından 1973'ten bu yana her ABD resesyonu çevresinde borsaların ne yaptığını, yanında Birleşik Krallık verileriyle ortaya koyar. Geçmişi anlatır, bir sonraki resesyonu tahmin etmez.

Resesyon nedir?

Resesyon, ekonomik faaliyette birkaç aydan uzun süren, önemli ve geniş çaplı bir düşüştür. Birleşik Krallık'ta yaygın pratik kural, reel GSYH'nin art arda iki çeyrek düşmesidir.

Bu iki cümlede iki farklı test vardır.

Birleşik Krallık testi mekaniktir. Ulusal İstatistik Ofisi (ONS) teknik resesyonu şöyle tanımlar: “yaygın olarak art arda iki çeyrek negatif büyüme olarak kabul edilir”. Kuralın resmî bir statüsü yoktur ve ONS, Birleşik Krallık'ın resesyonda olup olmadığını söylemekten kaçınır.

ABD testi bir takdire dayanır. Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu (NBER), bir düşüşü şu durumda resesyon olarak tarihlendirir: düşüş önemlidir, ekonomiye yayılmıştır ve birkaç aydan uzun sürer. Komitesi derinlik, yaygınlık ve süreyi birlikte değerlendirir; bu nedenle birindeki aşırı bir değer, diğerindeki daha zayıf bir değeri telafi edebilir. Ayrıca açıkça şunu belirtir: reel GSYH'deki iki küçük çeyreklik düşüş tek başına yeterli değildir.

Birleşik Krallık pratik kuralı

ABD (NBER)

Test

Reel GSYH'nin art arda iki çeyrek düşmesi

Ekonomiye yayılan ve birkaç aydan uzun süren önemli bir düşüş

Neye bakar

Yalnızca reel GSYH

İstihdam, reel gelir, harcamalar, satışlar, sanayi üretimi ve GSYH

Peki resesyon ne demektir? GSYH'nin yanı sıra istihdamda ve gelirlerde de hissedilen, küçülen bir ekonomi. Birleşik Krallık kuralı tek bir rakamı kontrol eder; NBER testi ise ekonominin bütününe bakar.

Resesyona ne yol açar ve nasıl ölçülür?

Tek bir neden yoktur. Aşağıdaki tablodaki resesyonlar farklı şekillerde başladı:

Nasıl ölçülür. NBER komitesi reel gelir, istihdam, tüketici harcamaları, satışlar ve sanayi üretiminin aylık ölçümlerini, ayrıca her çeyrek reel GSYH ile reel gayri safi yurt içi geliri izler. Birleşik Krallık'ta dikkat, ONS tarafından yayımlanan reel GSYH'ye yönelir.

Birleşik Krallık ne zaman öğrenir. ONS, bir çeyrek bittikten yaklaşık altı hafta sonra GSYH'nin ilk çeyreklik tahminini yayımlar: Temmuz–Eylül 2025 dönemine ilişkin ilk tahmin 13 Kasım 2025'te yayımlandı. Tahminler daha fazla veri geldikçe revize edilir. ONS, revizyonlarının küçük ve yansız olma eğiliminde olduğunu söyler; ancak küçük bir artış yine de küçük bir düşüşe dönüşebilir ya da tersi olabilir.

ABD ne zaman öğrenir. NBER emin olana kadar bekler. Kendi kayıtlarında bir dönüm noktası ile duyurusu arasındaki süre dört ay (8 Haziran 2020'de duyurulan Şubat 2020 zirvesi) ile 21 ay (Aralık 1992'de duyurulan Mart 1991 dibi) arasında değişmiştir. Aralık 2007 zirvesi 1 Aralık 2008'de duyuruldu. Bir ABD resesyonu resmîleştiğinde çoğu zaman çoktan ilerlemiş ya da sona ermiş olur.

Resmî veriler geç geldiği için analistler getiri eğrisi gibi daha hızlı sinyalleri de izler; getiri eğrisi, uzun vadeli ve kısa vadeli devlet tahvili getirileri arasındaki farktır. Getiri eğrisi rehberimiz, bir tersine dönmenin neye işaret edip neye etmediğini açıklar. Bu sinyalleri okumak temel analizin, yani fiyatların ardındaki ekonomiyi inceleyen yaklaşımın bir parçasıdır.

Resesyonda piyasalar genellikle nasıl davranır?

Borsalar resesyonlar çevresinde genellikle düştü; ancak çok farklı oranlarda ve her zaman resesyondan önce değil. Tablo, 1973'ten bu yana her ABD resesyonunu kapsar ve şu verileri kullanır: NBER'in zirve ve dip ayları. S&P 500 rakamları kapanış seviyeleridir ve kaynağı şudur: Standard & Poor's verilerine dayanan S&P 500 boğa ve ayı piyasası tabloları. Birleşik Krallık sütunu, ONS tarafından yayımlanan Birleşik Krallık reel GSYH'sinin, art arda iki ya da daha fazla çeyrek düşüp düşmediğini ve bu dönem çevresinde Birleşik Krallık hisse fiyatlarındaki en büyük düşüşü gösterir; bu düşüşün kaynağı OECD'nin Birleşik Krallık için aylık hisse fiyatı endeksidir.

ABD resesyonu (NBER, zirveden dibe)

S&P 500 düşüşü, zirveden dibe

Düşüş resesyondan önce mi başladı?

S&P 500'ün eski zirvesine dönüşü

O dönemde Birleşik Krallık (ONS GSYH; Birleşik Krallık hisse fiyatları, aylık)

Kas 1973 – Mar 1975

-%48,2 (11 Oca 1973 – 3 Eki 1974)

Evet, on ay önce

17 Tem 1980

Resesyon: GSYH 1973 3. çeyrek – 1974 1. çeyrek arasında ve yeniden 1975 2.–3. çeyrek arasında düştü. Hisseler -%70,2 (Ağu 1972 – Ara 1974), Eyl 1977'ye kadar geri döndü.

Oca 1980 – Tem 1980

-%17,1 (13 Şub – 27 Mar 1980)

Hayır, resesyonun ilk ayında

Tem 1980'e kadar

Resesyon: 1980 1. çeyrek – 1981 1. çeyrek. Hisseler -%15,7 (Nis – Kas 1979), resesyon başlamadan önce; Tem 1980'e kadar geri döndü.

Tem 1981 – Kas 1982

-%27,1 (28 Kas 1980 – 12 Ağu 1982)

Evet, sekiz ay önce

3 Kas 1982

Resesyon yok: GSYH 1981 2. çeyrekten itibaren büyüdü. Hisseler -%13,0 (Ağu – Eki 1981), Şub 1982'ye kadar geri döndü.

Tem 1990 – Mar 1991

-%19,9 (16 Tem – 11 Eki 1990)

Hayır, zirveyle aynı ay

Kaynak gösterilmedi

Resesyon: 1990 3. çeyrek – 1991 3. çeyrek. Hisseler -%12,5 (Haz – Eyl 1990), Mar 1991'e kadar geri döndü.

Mar 2001 – Kas 2001

-%49,1 (24 Mar 2000 – 9 Eki 2002)

Evet, bir yıl önce

30 May 2007

Resesyon yok: GSYH 1999'dan 2003'e kadar her çeyrek arttı. Hisseler -%45,9 (Ara 1999 – Mar 2003), May 2014'e kadar geri döndü.

Ara 2007 – Haz 2009

-%56,8 (9 Eki 2007 – 9 Mar 2009)

Evet, iki ay önce

28 Mar 2013

Resesyon: 2008 2. çeyrek – 2009 2. çeyrek. Hisseler -%43,0 (Eki 2007 – Mar 2009), May 2013'e kadar geri döndü.

Şub 2020 – Nis 2020

-%33,9 (19 Şub – 23 Mar 2020)

Hayır, zirveyle aynı ay

18 Ağu 2020

Resesyon: 2020 1.–2. çeyrek. Hisseler -%24,1 (Oca – Nis 2020), Nis 2022'ye kadar geri döndü.

Nasıl okunur. S&P 500 rakamları, temettüler hariç fiyat endeksinin günlük kapanışlarıdır. Birleşik Krallık resesyonları, 30 Eylül 2026 tarihli ONS serisinde reel GSYH'nin art arda iki ya da daha fazla çeyrek düştüğü dönemlerdir. Birleşik Krallık hisse fiyatları aylık ortalamalardır ve en kötü günleri yumuşatır; bu yüzden Birleşik Krallık düşüşleri günlük verilerin göstereceğinden daha küçük görünür ve S&P 500 ile doğrudan karşılaştırılamaz.

Tablonun gösterdiği: S&P 500 bu resesyonlar çevresinde %17,1 ile %56,8 arasında düştü. Yedi resesyonun dördünde düşüş, resesyondan iki ila on iki ay önce başladı. Eski zirveden ölçüldüğünde endeksin toparlanması birkaç aydan (1980 ve 2020) yaklaşık yedi buçuk yıla (1973–1980) kadar sürdü.

Yedi dönem bir yasa değildir. Her resesyonun kendi nedeni vardı ve Birleşik Krallık sütunu, Birleşik Krallık hisselerinin ABD hisselerini basitçe takip etmediğini gösteriyor: 2001 civarında, Birleşik Krallık'ta hiçbir resesyon olmadan neredeyse yarı yarıya düştüler. Buradaki hiçbir şey bir sonraki resesyonu ya da piyasaların o resesyonda nasıl davranabileceğini tahmin etmez.

Diğer varlıklar: devlet tahvilleri. ABD 10 yıllık Hazine tahvili getirileri bu yedi resesyonun altısını, NBER zirve ve dip aylarının aylık ortalamaları karşılaştırıldığında, başladıkları seviyeden daha düşük bitirdi. İstisna, enflasyonun yüksek olduğu 1973–1975 dönemiydi: getiri %6,73'ten %7,73'e yükseldi. Stagflasyon rehberimizin incelediği durum budur.

Ouinex'te. Trader'lar, dayanak varlığa sahip olmadan CFD'ler aracılığıyla borsa endeksleri, forex ve emtialar üzerinde spekülasyon yapabilir. Forex, borsa endeksleri ve emtialarda sıfır komisyon: spread ödersiniz. Kripto vadesiz kontratlarda ücret %0,045, hisse türevlerinde %0,3'tür. Bkz. borsa endeksi işlemleri için Ouinex maliyetleri. CFD işlemleri kayıp riski içerir. Kaldıraç hem kazançları hem kayıpları büyütür ve geçmiş piyasa davranışı gelecekteki sonuçları öngörmez.

Resesyon, ayı piyasası ve düzeltme: farkları

Resesyon ekonomiyi tanımlar. Düzeltme ve ayı piyasası ise fiyatları tanımlar. Çoğu zaman örtüşürler, ancak biri diğerleri olmadan da gerçekleşebilir.

Terim

Neyi tanımlar

Yaygın eşik

Resesyon

Ekonomi: üretim, istihdam, gelirler

Birleşik Krallık: reel GSYH'nin iki çeyrek düşmesi. ABD: NBER değerlendirmesi.

Düzeltme

Bir piyasa: fiyatın bir zirveden düşmesi

%10 veya daha fazla

Ayı piyasası

Bir piyasa: fiyatın bir zirveden düşmesi

%20 veya daha fazla

Aynı S&P 500 tabloları bu iki eşiği kullanır. Bu çizgilere göre 1980 ve 1990 resesyonlarına ayı piyasaları değil, düzeltmeler eşlik etti: %17,1 ve %19,9'luk düşüşler. Tersi de olur. S&P 500 Ağustos ile Aralık 1987 arasında %33,5 düştü; yine de NBER, Kasım 1982 ile Temmuz 1990 arasında hiçbir resesyon tarihlendirmez.

SSS: resesyonla ilgili sorular

Resesyon ne demektir?

Resesyon, ekonominin yalnızca tek bir sektörde değil, genel olarak birkaç aydan uzun süre küçülmesi demektir. Üretim, istihdam, harcamalar ve gelirler birlikte düşer. Birleşik Krallık'taki kısa tanım, reel GSYH'nin art arda iki çeyrek düşmesidir; ABD'de ise NBER düşüşün ne kadar derin, yaygın ve uzun olduğunu değerlendirir.

Resesyonda neler olur?

İşletmeler daha az üretir ve satar; bu yüzden işe alımlar yavaşlar ve işsizlik genellikle artar. Hane gelirleri ve harcamaları baskı altına girer. ABD'de işsizlik 1982 sonlarında neredeyse %11'e ulaştı ve Ekim 2009'da %10 ile zirve yaptı. Yukarıdaki tablonun gösterdiği gibi borsalar resesyonlar çevresinde genellikle düştü, ancak çok farklı oranlarda.

Birleşik Krallık'ın resesyonda olup olmadığını nasıl anlarsınız?

Her çeyrek bittikten yaklaşık altı hafta sonra yayımlanan ONS ilk çeyreklik GSYH tahminini izleyin. Reel GSYH art arda iki çeyrek düşmüşse Birleşik Krallık pratik kuralı karşılar. İlk tahminler daha fazla veri geldikçe revize edilebilir; bu yüzden sınırdaki bir yanıt sonradan değişebilir. ONS kendisi resesyon ilan etmez.

Resesyonlar ne kadar sürer?

NBER verilerine göre ABD'de 1945'ten bu yana resesyonlar zirveden dibe ortalama 10,3 ay sürdü. Aralık geniştir: 2020 resesyonu iki ay, 2007–2009 resesyonu ise 18 ay sürdü. Birleşik Krallık'ta reel GSYH art arda beş çeyrek düştü ve bu, 1980–1981, 1990–1991 ve 2008–2009 dönemlerinin her birinde yaşandı.

Borsalar resesyonda her zaman düşer mi?

1973'ten bu yana her ABD resesyonu çevresinde S&P 500 bir noktada en az %17 düştü; ancak düşüşün büyüklüğü ve zamanlaması farklılık gösterdi. Yedi resesyonun dördünde düşüş resesyondan önce başladı. Düşüşler 1980'deki %17,1 ile 2007–2009'daki %56,8 arasında değişti. Geçmiş örüntüler bir sonrakini tahmin etmez.

Sonuç

Resesyon, ekonomik faaliyette birkaç aydan uzun süren geniş çaplı bir düşüştür. Birleşik Krallık'taki kısa tanım, revize edilebilen ONS tahminlerinden okunan, reel GSYH'nin iki çeyrek düşmesidir; ABD ise NBER komitesinin aylar sonra açıklanan daha geniş değerlendirmesine dayanır. 1973'ten bu yana piyasa kayıtları yalnızca tek bir noktada uyuşur: ABD hisseleri her resesyon çevresinde düştü. Büyüklük, zamanlama ve toparlanma büyük farklılık gösterdi: %17'lik bir düşüşten %57'lik bir düşüşe, eski zirveyi geri kazanmak için de birkaç aydan yaklaşık yedi buçuk yıla kadar. Bu kayıt geçmişi anlatır, bir tahmin değildir. Bu döngüler boyunca endeks, altın ya da döviz piyasalarını takip ediyorsanız, endeks, altın ve döviz işlemlerinin nasıl fiyatlandığına Ouinex'te göz atın.

Kaldıraçlı ürünlerle işlem yapmak yüksek kayıp riski taşır.

Kaynaklar

  1. ONS, Statistically Speaking blog: The 'R' word, what exactly is a 'recession' anyway? (20 Şubat 2023)
  2. ONS, Statistically Speaking blog: Uncertainty and the 'r' word, what exactly is a 'recession'? (Darren Morgan, 11 Kasım 2022)
  3. NBER: Business Cycle Dating
  4. NBER: Business Cycle Dating Procedure, Frequently Asked Questions (göstergeler, iki çeyrek kuralı, duyuru gecikmeleri)
  5. Federal Reserve History: The Great Recession (Robert Rich, 2013; tarihler, işsizlik zirvesi)
  6. Federal Reserve History: Recession of 1981-82 (Tim Sablik, 2013; nedenler, işsizlik zirvesi)
  7. Federal Reserve History: Oil Shock of 1973-74 (Michael Corbett, 2013)
  8. NBER: Business Cycle Dating Committee announcement, 8 Haziran 2020 (Şubat 2020 zirvesi)
  9. ONS release calendar: GDP first quarterly estimate, UK: July to September 2025 (13 Kasım 2025)
  10. NBER: US Business Cycle Expansions and Contractions (zirve ve dip tarihleri, ortalama süreler)
  11. Yardeni Research: Stock Market Historical Tables, Bull and Bear Markets (28 Ekim 2022; S&P 500 verileri Standard & Poor's ve Haver Analytics'ten)
  12. ONS: Gross Domestic Product, chained volume measures, seasonally adjusted, series ABMI (30 Eylül 2026 yayımı)
  13. FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Financial Market: Share Prices for United Kingdom (OECD Main Economic Indicators, aylık)
  14. FRED, Federal Reserve Bank of St. Louis: Market Yield on US Treasury Securities at 10-Year Constant Maturity (GS10, aylık)
‹ Ouinex Academy'ye dön